Bu yazi genel bilgilendirme amaci tasir. Somut olayin belgeleri, sureleri ve taraf konumu ayrica degerlendirilmeden kesin hukuki gorus yerine gecmez.
Limited mi, anonim mi? Şirket türünün belirlenmesi
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.12 ve devamı, ticari işletme işleten gerçek veya tüzel kişileri tacir sayar ve işletmenin tescilini öngörür. Limited şirket küçük ve orta ölçekli yapılar için uygunken, anonim şirket sermaye piyasasına açılma ve büyüme planları için tercih edilir. Limited şirketin kuruluş ve organ düzeni TTK m.573 ve devamında, anonim şirketin ise m.329 ve devamında düzenlenmiştir. Girişimcinin ortak sayısı, sermaye beklentisi ve yönetim yapısı hedefleri, doğru tür seçimini belirleyen başlıca ölçütlerdir.
Esas sözleşmenin zorunlu içeriği ve şekli
Limited şirketlerin esas sözleşmesinde yer alması gereken unsurlar TTK m.580'de, anonim şirketlerin ise m.339'da sayılmıştır; unvan, merkez, konu, sermaye, paylar ve yönetim yapısı bu unsurların başında gelir. Esas sözleşmenin noter huzurunda düzenlenmesi ve ticaret siciline tescil edilmesi, şirketin tüzel kişilik kazanmasının ön koşuludur. Esas sözleşme dışında ortaklar arasında akdedilen ortaklar sözleşmesi iç ilişkide bağlayıcı olmakla birlikte üçüncü kişilere karşı hüküm ifade etmez. Muğlak veya eksik maddeler, ileride pay devri, kâr dağıtımı ve yönetim uyuşmazlıklarına zemin hazırlar.
Sermaye, pay devri ve yönetim-temsil düzeni
Limited şirketlerde pay devri TTK m.595 uyarınca noter onaylı resmî sözleşmeyle yapılır ve ancak tescil ile hüküm ifade eder; bu kural pay devrinin keyfîliğini önleyen temel güvencedir. Anonim şirketlerde yönetim kurulu, TTK m.329 ve devamındaki organ yapısı çerçevesinde şirketi temsil ve idare yetkisine sahiptir. Limited şirketin yönetimi ise müdürler tarafından yürütülür ve temsil yetkisinin kapsamı esas sözleşmeyle belirlenir. Sermaye taahhüdünün tam ödenmemesi, ortakların şirkete karşı şahsi sorumluluğunu gündeme getirebilir.
MERSİS ve ticaret sicili tescil süreci
Şirket kuruluş işlemleri MERSİS üzerinden elektronik ortamda yürütülür ve ticaret siciline tescil ile şirket tüzel kişilik kazanır. TTK m.12 uyarınca ticari işletmenin sicile tescili ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilanı, işletmenin üçüncü kişilere karşı ispatını sağlar. Belgelerin eksiksiz hazırlanmaması hâlinde tescil gecikir ve şirket işlem yapamaz. Kuruluş sonrası vergi dairesi kaydı, banka sermaye blokajı ve imza sirküleri sürecin devamı niteliğindedir.
Esas sözleşme değişikliği ve ilerideki uyuşmazlıklar
Esas sözleşmede değişiklik, genel kurul kararı ve tadil metnin ticaret siciline tescili ile geçerlilik kazanır. Limited şirketlerde TTK m.580'de sayılı unsurlardan birinin değişmesi, sicil ve ilan yükümlülüğünü beraberinde getirir. Yönetim kurulu veya müdürlerin yetki sınırlarını belirleyen maddeler, ilerideki temsil ve imza uyuşmazlıklarını önleyecek biçimde açık yazılmalıdır. Kâr dağıtımı, oy hakkı ve tasfiye esaslarına ilişkin maddeler, ortaklık ilişkisinin uzun vadeli dengesini korur.
Basvuru Oncesi Kisa Kontrol Listesi
- Ortak sayısı, sermaye ve yönetim yapısı hedefine göre şirket türü (limited/anonim) belirlenmeli (TTK m.573/m.329).
- Esas sözleşme, TTK m.580 veya m.339'daki zorunlu unsurları eksiksiz içerecek biçimde noter huzurunda düzenlenmeli.
- Pay devri kısıtlamaları, limited şirketlerde m.595 uyarınca noter onaylı biçimde düzenlenmeli.
- MERSİS başvurusu, ticaret sicili tescili ve gazete ilanı sırasıyla takip edilmeli (m.12).
- Esas sözleşme değişikliklerinde genel kurul kararı, tadil metin ve tescil evrakı eksiksiz hazırlanmalı.
Sik Sorulan Sorular
Esas sözleşme noter onayı olmadan geçerli olur mu?
Hayır; limited şirketlerde TTK m.580, anonim şirketlerde ise m.339 uyarınca esas sözleşmenin noter huzurunda resmî biçimde düzenlenmesi zorunludur. Noter onayı olmaksızın tescil talep edilmesi reddedilir ve şirket tüzel kişilik kazanamaz.
Limited şirkette pay devri nasıl yapılır?
TTK m.595 uyarınca pay devri, noter onaylı resmî bir devir sözleşmesiyle yapılır ve ancak ticaret siciline tescil edilmesiyle hüküm ifade eder. Yazılı veya adî sözleşmeye dayalı devirler üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.
Şirket kuruluşu ortalama ne kadar sürer?
Belgelerin eksiksiz olması hâlinde MERSİS ve ticaret sicili tescili genellikle birkaç iş günü içinde tamamlanır. Banka sermaye blokajı, imza onayı ve vergi dairesi kaydı gibi aşamalar toplam süreyi etkiler; eksik evrak süreci uzatır.