Bu yazi genel bilgilendirme amaci tasir. Somut olayin belgeleri, sureleri ve taraf konumu ayrica degerlendirilmeden kesin hukuki gorus yerine gecmez.
Geçerli fesih şartları hangi işyerleri için geçerlidir?
4857 sayılı İş Kanunu m.18–21, işe iade hükümlerini en az 30 işçi çalıştıran ve altı aydan fazla süre çalışan işçiler için düzenler. Bu eşiklerin altındaki işyerlerinde işe iade hükümleri uygulanmaz, ancak yine de fesih geçerli nedene dayanmalıdır. Geçerli neden işçinin yeterliliği, davranışları veya işin gereklerinden kaynaklanmalı ve fesih son çare olmalıdır. Sınırların doğru hesaplanması, işverenin hangi savunmayla karşı karşıya kalacağını baştan belirler.
Fesih bildirimi neden yazılı ve gerekçeli olmalıdır?
4857 sayılı İş Kanunu m.19, fesih bildiriminin yazılı yapılmasını ve fesih sebebini açıkça göstermesini öngörür. Yazılılık ve gerekçe gösterme yükümlülüğü, ileride hangi dayanakla ayrılınmış sorusunun tartışmasını azaltır. İlk bildirimde belirtilmeyen sebep sonradan dava dilekçesinde ileri sürülürse inandırıcılık zayıflar. Bu nedenle fesih yazışması tek seferde, eksiksiz ve tutarlı kurulmalıdır.
İşverenin haklı feshi hangi hallerde söz konusudur?
4857 sayılı İş Kanunu m.25, işverenin haklı sebeple derhal fesih imkanını düzenler; ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan davranışlar, ciddi suç işlenmesi veya işverenden gizlenen hastalık örnek gösterilir. Haklı fesih halinde ihbar öneline (m.17) gerek kalmaz ve kıdem tazminatı da ödenmez. Ancak m.25 kapsamındaki her olay derhal feshi haklı kılmaz; somut olayın ağırlığı ve orantılılık ayrıca değerlendirilir. Savunma alınmadan ya da disiplin süreci işletilmeden yapılan fesih, dava aşamasında risk oluşturur.
Savunma ve disiplin adımları neden atlanmamalıdır?
Davranış veya performans gerekçeli fesihlerde savunma talebi, uyarılar, tutanaklar ve iç prosedürler feshin haklılığını destekler. İşçinin savunması alınmadan disiplin feshi yapılması, işe iade davasında işveren aleyhine ciddi bir eksiklik sayılır. Bu belgeler fesih anında değil, sürecin başından itibaren biriktirilmelidir. Tutarsız ya da eksik disiplin dosyası, m.18–21 kapsamında geçerli fesih savunmasını çürütebilir.
Bordro ve puantaj gerçek durumu yansıtmazsa ne olur?
4857 sayılı İş Kanunu m.61, ücret ödemelerinin niteliğini ve puantajın önemini düzenler; belgelerin gerçek çalışmayı yansıtması gerekir. Fiili çalışmayla uyumsuz bordro ya da puantaj, işverenin kendi kayıtlarına güvenini zedeler. Ayrıca m.41 kapsamında fazla çalışma tartışması çıkarsa, gerçeği yansıtmayan puantaj işveren aleyhine yorumlanır. Bu nedenle ücret, çalışma süresi ve izin kayıtları sürecin başından düzenli tutulmalıdır.
Basvuru Oncesi Kisa Kontrol Listesi
- İşyerinde 30 işçi ve 6 ay eşiklerini hesaplayarak işe iade kapsamını (m.18–21) belirleyin.
- Fesih bildirimini yazılı ve gerekçeli şekilde (m.19) tek seferde kurulayın.
- Haklı fesih iddiasında m.25 kapsamını ve orantılılık kriterini ayrı değerlendirin.
- Savunma, uyarı ve disiplin tutanaklarını fesihten önce eksiksiz arşivleyin.
- Bordro ve puantajın fiili çalışmayla uyumlu (m.61, m.41) olmasını sağlayın.
Sik Sorulan Sorular
Fesih bildiriminin yazılı olması neden önemli?
4857 sayılı İş Kanunu m.19, fesih bildiriminin yazılı yapılmasını ve sebebini açık göstermesini öngörür. Bu yükümlülük, dava aşamasında hangi gerekçeyle işlem yapıldığının tartışmasını azaltır.
İşe iade kapsamı hangi işyerlerinde geçerlidir?
4857 sayılı İş Kanunu m.18–21 uyarınca en az 30 işçi çalıştıran işyerlerinde ve altı aydan fazla çalışanda işe iade hükümleri uygulanır. Bu eşiklerin altında işe iade davası açılamaz; ancak fesih yine de geçerli nedene dayanmalıdır.
Haklı fesihte kıdem tazminatı ödenir mi?
Hayır. 4857 sayılı İş Kanunu m.25 kapsamında işverenin haklı derhal feshi halinde ihbar öneline (m.17) gerek kalmaz ve kıdem tazminatı da ödenmez. Ancak her olay m.25 kapsamına girmez; orantılılık ve savunma alınması ayrıca değerlendirilmelidir.