Şirket kuruluşunda hukuki riskler: ortaklık, sermaye ve imza yetkisi

Şirket türü iş modeline göre seçilmeli

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu limited şirketin esas sözleşmesini m.580'de, anonim şirketin esas sözleşmesini ise m.339'da düzenler; iki türün yönetim, sorumluluk ve pay devri rejimleri birbirinden ayrılır. Limited şirkette pay devri m.595 uyarınca noter onaylı yazılı işlemle gerçekleşir ve üçüncü kişilere devirde şirket onayı aranır. Anonim şirkette ise yönetim kurulu yapısı (m.329 ve devamı) ile karar alma çoğunlukları farklı bir denge kurar. İşletmenin büyüme planı, ortak sayısı ve pay devri beklentisi, tür seçimini belirleyen asıl verilerdir.

Esas sözleşme standart metinle yetinilmemeli

TTK m.580 (limited) ve m.339 (anonim), esas sözleşmenin asgari içeriğini belirler; bunun ötesindeki kar dağıtımı, yönetim ve ayrılma kuralları ortakların tasarımına bırakılır. Standart bir metin somut işletmenin risk dağılımını yansıtmadığında, uyuşmazlık anında boşluk ortaya çıkar. Kar dağıtımı, müdür atanması, denetim ve bilgi talepleri gibi konular sözleşmeye somut biçimde işlenmelidir. Tasfiye ve ayrılma (çıkma) koşulları da TTK'nin öngördüğü çerçevede açıkça düzenlenmediğinde ileride pahalı uyuşmazlıklara yol açar.

Ortaklar sözleşmesi iç dengeyi kurar

Esas sözleşme (TTK m.580 limited, m.339 anonim) ticaret sicire tescil edilen resmî belge iken, ortaklar sözleşmesi taraflar arası özel düzeni belirler ve TTK'nin emredici hükümlerine aykırı olmadığı sürece geçerlidir. Rekabet yasağı, kilitlenme, öncelikli alım hakkı ve ayrılma bedeli gibi başlıklar burada düzenlenir. Bu metin yazılı hâle getirilmediğinde, şirket büyüdükçe ortaklık uyuşmazlığının maliyeti de büyür. Sözleşmenin emredici hukuka ve kamu düzenine aykırı hükümleri ise geçersizlik riski taşır.

Temsil ve imza yetkisi ticari güvenliği belirler

TTK m.573 ve devamındaki limited şirket hükümleri müdürlerin temsil yetkisini, m.329 ve devamı ise anonim şirkette yönetim kurulu üyelerinin yetkisini düzenler. Şirket adına kimlerin hangi sınırlar içinde işlem yapacağı, tek başına mı birlikte mi imza atılacağı esas sözleşmede açık yazılmalıdır. Yetki zinciri net olmadığında, yetkisiz işlemler nedeniyle şirket üçüncü kişilere karşı sorumluluk altına girebilir. Ticari işletmenin temsili TTK m.12 ve devamındaki tacir tanımı çerçevesinde değerlendirildiğinde, iç yetki dağılımı ticari güvenliğin temelidir.

Ayrılma ve tasfiye senaryosu baştan planlanmalı

Bir ortağın şirketten ayrılması (çıkma) veya tasfiye doğması hâlinde uygulanacak usul, TTK m.573 (limited) ve m.329 (anonim) başlangıçlı hükümler içinde özel olarak düzenlenmiştir. Ayrılma bedelinin nasıl hesaplanacağı, payın değerlemesi ve defter kayıtlarının durumu önceden belirlenmediğinde anlaşmazlık dava boyutu kazanır. Tasfiye sürecinde alacaklıların hakları ve şirket borçları, TTK'nin tasfiye hükümleri çerçevesinde korunur. Kuruluş aşamasında ayrılma senaryosunu konuşmak, ilerideki maliyeti en aza indiren en pratik adımdır.

Basvuru Oncesi Kisa Kontrol Listesi

• Şirket türü (limited/anonim) iş modeline ve pay devri beklentisine göre seçilmeli (TTK m.573, m.329).
• Esas sözleşme standart metinle değil, somut yönetim ve dağıtım kurallarıyla yazılmalı (TTK m.580, m.339).
• Ortaklar sözleşmesinde rekabet yasağı, öncelikli alım ve ayrılma bedeli düzenlenmeli.
• Temsil ve imza yetkisi tek başına/birlikte sınırlarıyla esas sözleşmede belirlenmeli.
• Ayrılma ve tasfiye senaryosu için değerleme ve ödeme usulü baştan belirlenmeli.