Bu yazi genel bilgilendirme amaci tasir. Somut olayin belgeleri, sureleri ve taraf konumu ayrica degerlendirilmeden kesin hukuki gorus yerine gecmez.
İhtar nasıl hazırlanır ve tebliğ edilir?
TBK m.27, ihtarname ile temerrüt ve fesih süreçlerinin başlatılmasını düzenler; ihtarda borcun konusu, miktarı ve ifa süresi açıkça belirtilmelidir. Tebligat, ispat açısından noter kanalıyla yapılması güvenli yoldur; elektronik tebligat da geçerli olmakla birlikte delil değerinin tartışmasız olması gerekir. İhtarın hukuka ve sözleşmeye uygun biçimde kaleme alınması, ilerideki temerrüt ve tazminat taleplerinin temelini oluşturur. Eksik veya muğlak ihtar, temerrüdün ispatını zayıflatır.
Borçlunun temerrüdü ve sonuçları
TBK m.101 ve devamı, borçlunun muaccel borcu ifa etmemesi hâlinde temerrüde düşmesini düzenler; temerrüt ihtarla veya kanunen kendiliğinden gerçekleşebilir. Temerrüt, alacaklıya faiz işletme, ifa yerine tazminat ve sözleşmeyi feshetme haklarını verir. Muacceliyet, borcun vadesinin geldiği ve ifanın talep edilebilir hâle geldiği durumu ifade eder. Temerrüt faizi, ihtarın tebliği veya vade tarihinden itibaren işler.
Alacaklının temerrüdü ve hak kaybı
TBK m.106 ve devamı, borçlunun ifayı teklif etmesine rağmen alacaklının kabul etmemesi hâlinde alacaklının temerrüdünü düzenler. Alacaklının temerrüdü, borçluyu saklama ve muhafaza giderlerinden korur ve bazı hâllerde borcun saklayıcıya bırakılmasına imkân tanır. Bu durum, borçlunun sorumluluğunu hafifleten önemli bir savunma aracıdır. Alacaklı temerrüdünün ispatında, ifa teklifinin geçerli ve zamanında yapıldığı belgelenmelidir.
Fesih hakkı ve haklı fesih sebepleri
TBK m.26, taraflara sözleşmeyi sona erdirme yetkisi veren fesih hakkını düzenler; haklı fesih, karşı tarafın ağır ihlali veya temerrüdü hâlinde gündeme gelir. Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve gerekçeleri açıkça belirtilmelidir; gerekçesiz fesih hukuki sonuç doğurmaz. Fesih ile birlikte muacceliyet, tazminat ve varsa cezai şart talepleri birlikte ileri sürülebilir. Haklı fesih sebeplerinin sözleşmede öngörülmesi, uyuşmazlıkta ispatı kolaylaştırır.
Uyarlama davası ve cezai şartın indirilmesi
TBK m.182 ve devamı, hâkime aşırı gördüğü cezai şartı indirme yetkisi verir; indirim, sözleşmenin yapıldığı andaki koşullar ve aşırılık ölçütüyle değerlendirilir. Olağanüstü hâllerde sözleşmenin uyarlanması, değişen koşulların ifayı aşırı külfetli kılması durumunda talep edilebilir. Uyarlama ve indirim taleplerinin bilirkişi raporu ve somut verilerle desteklenmesi, lehe sonuç olasılığını artırır. Bu talepler, fesih alternatifi olarak da değerlendirilmelidir.
Basvuru Oncesi Kisa Kontrol Listesi
- İhtar metni, borcun konusu, miktarı ve ifa süresini içerecek biçimde hazırlanmalı (TBK m.27).
- Temerrüt tarihi ve faiz başlangıcı ihtar tebliğiyle belirlenmeli (TBK m.101).
- Fesih bildirimi yazılı, gerekçeli ve tebliğ ispatlı biçimde yapılmalı (TBK m.26).
- Cezai şart indirimi ve uyarlama talepleri bilirkişi raporuyla desteklenmeli (TBK m.182).
- Alacaklı temerrüdü iddialarına karşı ifa teklifini belgeleyen deliller dosyalanmalı (TBK m.106).
Sik Sorulan Sorular
Temerrüt faizi hangi tarihten işler?
TBK m.101 ve devamına göre temerrüt faizi, ihtarın tebliği veya kanunen temerrütün gerçekleştiği tarihten itibaren işler. Ticari işlerde uygulanan faiz oranı, işin ticari niteliğine göre belirlenir.
Fesih ile birlikte tazminat talep edilebilir mi?
Evet; TBK m.26 uyarınca haklı fesih hâlinde olumlu ve olumsuz zarar ile cezai şart talepleri birlikte ileri sürülebilir. Hâkim her bir kalemi ayrı değerlendirir ve zararın ispatını arar.
Aşırı cezai şart indirilebilir mi?
TBK m.182 uyarınca hâkim, cezai şartı aşırı görmesi hâlinde indirim kararı verebilir. İndirim talebinin somut gerekçelerle ve mümkünse bilirkişi raporuyla desteklenmesi gerekir.