Milletlerarası Özel Hukuk | Yabancı Karar Tanıma Tenfiz
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK), yabancılık unsuru içeren uyuşmazlıklarda Türk mahkemelerinin yetkisini, uygulanacak hukuku ve yabancı kararların tanınıp tenfiz edileceği usulleri düzenler. Aile, miras, iş, ticari sözleşme ve tazminat davalarının bir kısmı sınır ötesi boyut taşıyabilir. Bu dosyalarda doğru yetki ve hukuk seçimi baştan yapılmazsa, sonradan tanıma/tenfiz aşamasında telafisi zor sonuçlar doğabilir. Milletlerarası özel hukuk dosyalarında en büyük risk, Türkiye’de uygulanacak hukuk ve yetki meselesini geç fark etmektir. Yabancı boşanma kararı, yurt dışı miras, yabancı şirketle sözleşme, yabancı mahkeme kararı, tahkim veya sınır ötesi alacak dosyalarında ilk soru hangi mahkemenin yetkili olduğu ve hangi hukukun uygulanacağıdır. Bu değerlendirme yapılmadan açılan dava, tanıma/tenfiz veya icra aşamasında ciddi zaman kaybı yaratabilir.
5718 sayılı MÖHUK, yabancılık unsuru taşıyan özel hukuk uyuşmazlıklarında Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini (m.40-47), uygulanacak hukuku (m.2 ve özel hükümler), tahkime elverişliliği ve yabancı mahkeme/arbitraj kararlarının tanınması ile tenfizini (m.50-60) düzenler. Tanıma kararının Türk mahkemelerinden alınması gerekir; tenfiz ise ilamın Türkiye'de icra edilebilmesi için aranan koşulları içerir. MÖHUK m.36, sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda uygulanacak hukuk konusunda taraf iradesini ön planda tutar. MÖHUK, yabancılık unsuru bulunan özel hukuk ilişkilerinde yetki, uygulanacak hukuk, tanıma ve tenfiz şartlarını düzenler. Yabancı mahkeme kararının kesinleşmiş olması, kamu düzenine aykırılık bulunmaması, savunma hakkına uyulması ve gerekli belgelerin usulüne uygun sunulması önemlidir. Apostil, yeminli tercüme, kesinleşme şerhi ve yabancı kararın kapsamı dosyanın temel belgeleridir. Sözleşmelerde hukuk seçimi ve yetki maddesi uyuşmazlık çıkmadan önce değerlendirilmelidir. Aile, miras ve ticari dosyalarda yabancı kararın Türkiye’de hangi işlem için kullanılacağı baştan belirlenmezse yanlış dava türü veya eksik belge nedeniyle süreç uzayabilir.
Hizmet Kapsami
- Yabancılık unsuru taşıyan davalarda yetki ve uygulanacak hukuk analizi
- Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi (MÖHUK m.50-60)
- Milletlerarası sözleşme uyuşmazlıklarında hukuk seçimi
- Boşanma, velayet ve nafakada sınır ötesi dava takibi
- Yabancı tahkim kararlarının Türkiye'de icrası
- Vatandaşlığa alınma ve çıkma sonrası sınır ötesi işlemler
- Yabancı mahkeme kararlarında tanıma, tenfiz, apostil ve kesinleşme kontrolü
- Yabancı unsurlu sözleşmelerde uygulanacak hukuk ve yetki şartı incelemesi
Surec Nasil Ilerler?
- Dosyada yabancılık unsuru bulunup bulunmadığı öncelikle belirlenir.
- Türk mahkemelerinin yetkisi ve uygulanacak hukuk ayrı ayrı analiz edilir.
- Yabancı kararlar için tanıma/tenfiz aşaması öncesi strateji oluşturulur.
- Karşılıklılık, kesin hüküm, kamu düzenine uygunluk gibi şartlar dosyada tartışılır.
- Yabancılık unsuru, tarafların vatandaşlığı/yerleşimi, kararın ülkesi ve belge durumu netleştirilir.
- Tanıma, tenfiz, doğrudan dava veya sözleşmesel çözüm yolu süre ve belge şartlarıyla seçilir.
Sik Sorulan Sorular
Yabancı boşanma kararı Türkiye'de geçerli olur mu?
Yabancı boşanma kararının Türkiye'de hüküm ve sonuç doğurabilmesi için tanıma kararı alınması gerekir. Tanıma kararı yetkili Türk mahkemesinden talep edilir ve MÖHUK m.50'deki şartlar aranır.
Sözleşmede uygulanacak hukuk serbestçe seçilebilir mi?
MÖHUK m.36 uyarınca taraflar sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda uygulanacak hukuku serbestçe seçebilir. Bu seçim açık olmalı; aksi hâlde sözleşmenin yapıldığı ülke hukuku ön plana çıkabilir.
Yabancı mahkeme kararının tenfizi için gerekenler nelerdir?
MÖHUK m.54'e göre yabancı ilamın kesin hükmün bulunması, karşılıklılık ilkesinin gözetilmesi, kararın kamu düzenine aykırı olmaması ve usulüne uygun tebligat yapılmış olması gerekir.
Yabancı mahkeme kararı Türkiye’de doğrudan geçerli olur mu?
Genellikle hayır. Kararın Türkiye’de hüküm ve sonuç doğurması için tanıma veya tenfiz kararı gerekebilir. Kararın türü ve kullanılacağı işlem ayrıca değerlendirilir.
Yabancı belgelerde apostil her zaman gerekir mi?
Belgenin alındığı ülke, belge türü ve Türkiye’de hangi işlem için kullanılacağına göre değişir. Apostil, konsolosluk onayı ve yeminli tercüme ihtiyacı baştan kontrol edilmelidir.